Levensthema’s bij kinderen

Blog – Afscheid nemen, hoe doe je dat?

Filosoferen-kind-afscheid

Met kinderen filosoferen over afscheid, verdriet en de dood. Kan dat wel?

En zo ja, hoe doe je dat dan? Ja, dat kan wel.
Belangrijk is wel na te denken ‘hoe’ je dat dan gaat doen.
SENS uitvaarten organiseerde op 14 december 2014 (wereldlichtjesdag) in de Cereolfabriek, Utrecht een informatieve middag rondom afscheid nemen, verlies en de dood. Voor kinderen en volwassenen.

Het thema was: ‘Afscheid nemen, hoe doe je dat?
En kun je dat leren?’

De vragen daarom heen

– Wat is afscheid nemen? Kun je dit oefenen? Waar ga je naar toe als je dood bent?
– Hoe ziet het leven eruit nadat je afscheid hebt genomen?

SENS uitvaarten vroeg mij of ik een workshop aan kinderen wilde geven om met hen hierover te filosoferen. Mijn eerste ingeving was ‘nee’. Met kinderen die ik niet ken en die elkaar niet kennen filosoferen over dit levensthema, dat had ik nog niet eerder gedaan. Je zit ook niet in een vertrouwde klassituatie waar de leerkracht erbij is en de kinderen elkaar kennen. Moet je dit in deze situatie dan wel willen?
Al snel zat mijn hoofd vol allerlei aannames en veronderstellingen.

De vragen vooraf die ik had

– Willen kinderen hier wel met andere, onbekende kinderen over praten?
– Het moet geen groepstherapie worden, ik ben geen therapeut.
– Ik wil niet beslissen dat kinderen hierover ‘moeten’ praten, als ze het niet willen gebeurt het niet. etc, etc.
Nee dus. Maar de vraag bleef me bezig houden.

Het onderwerp benaderen via de achterdeur

Uiteindelijk heb ik advies aan andere kinderfilosofen gevraagd.
En de workshop uitgeprobeerd met oud-studenten en -docenten van de opleiding ‘Filosoferen met Kinderen en Jongeren’.
Door die ervaring besloot ik de workshop wel aan te bieden maar het onderwerp via ‘de achteringang’ te openen.
Daarnaast kon het begrip ‘afscheid’ breder gemaakt worden. Er zijn immers verschillende soorten ‘afscheid’ en ‘verlies’.
Bij het gesprek mochten, met toestemming van de kinderen, de ouders aanwezig zijn.
Waren ze er niet bij, dan bleven de ouders in ieder geval in de buurt.

Starten met een verstopspel

We zijn begonnen met een verstopspel. Ik had allerlei spulletjes meegenomen en verstopt in de ruimte waar we zaten. ‘Ik was iets kwijt’ en of zij me wilden helpen met zoeken. Dat wilden ze wel.
Ze zochten en vonden poppetjes, sleutels, handschoenen etc.
Maar wat ik zocht vonden zij niet en was ik echt kwijt.
De vraag ging al gauw naar of zij ook wel eens iets kwijt waren geraakt of verloren hadden.
Zo kon het gesprek breder getrokken worden naar begrippen als: vermissing, kwijt, verloren, zoek, gedag zeggen en afscheid nemen.

Kun je bijvoorbeeld ook afscheid nemen van een gedachte? Of van spullen?
Is afscheid nemen altijd definitief of kan het ook iets tijdelijks zijn?
Het gesprek verliep al gauw van verlies van spullen naar verlies van huisdieren naar afscheid moeten nemen van dierbaren.

Een meisje vertelde dat haar konijn was overleden.
Een jongen van 9 vertelde dat zijn opa ziek was en misschien dood ging.
En een jongetje zei dat hij een straatgenootje kende wiens vader was overleden.

Uiteindelijk ging het gesprek over afscheid, wat dat dan is en of er een verschil is met gedag zeggen.

Reacties van kinderen

‘Ik heb hier echt van geleerd, het was leuk, meer kinderen zouden dit moeten doen.’
(Kouros, 11 jaar).
‘Als mama mij naar school brengt, zeg ik gedag en dat is geen afscheid.
Afscheid nemen is anders dan gedag zeggen. Als je afscheid neemt, zie je ze nooit meer.
Bij gedag zeggen zie je ze later weer.’ (Hugo, 5 jaar).

Na het gesprek kregen de kinderen allemaal een papieren lijstje waarin ze konden schrijven of tekenen wie of wat voor hen nog steeds van waarde is maar ze ooit zijn verloren.
Ik was verrast door de reacties van de kinderen. Dit ging helemaal vanzelf.
Ook al kenden de kinderen elkaar niet, ze brachten dit onderwerp gezamenlijk ter sprake.

Bij ons volwassenen zit de ervaring ons vaak in de weg en vinden we al gauw iets ‘taboe’.
Kennis en ervaring kunnen dan een belemmering zijn. Kinderen staan nog open en oorspronkelijk in het leven en zijn nog nauwelijks gekleurd door (levens)ervaringen. Daarom kun je juist met kinderen goed filosoferen.

Steun voor ouders

Het was voor mij een bijzondere ervaring en ik kreeg positieve reacties terug van de ouders. Voor sommige ouders was het een lastig onderwerp om thuis met hun kind te bespreken. Omdat het onderwerp bijvoorbeeld te dichtbij stond of op dat moment actueel was.
Via deze workshop konden ouders zien hoe hun kind erover dacht en konden kinderen er op een speelse manier met leeftijdgenootjes over van gedachten wisselen. Vandaaruit kon er dan thuis verder over gepraat worden.

Heb je een vraag over deze workshop of wil je er meer informatie over?
Neem dan
contact met mij op.

Abonneer je op mijn blog